Minh bạch hóa ngành công nghiệp khai khoáng: Giải pháp từ EITI

   Chuyên mục: Kinh tế Việt Nam
Thành viên


Tỉ lệ than thất thoát trong khai thác hầm lò của nước ta lên đến 40-60%...


Những năm qua, ngành khai thác khoáng sản đóng góp đến 10-11% GDP của nước ta. Tuy nhiên, việc khai thác tài nguyên khoáng sản còn nhiều bất cập, chưa hợp lý dẫn đến hiệu quả sử dụng tài nguyên thấp, nguy cơ tài nguyên bị cạn kiệt, tỉ lệ thất thoát cao và để lại nhiều hậu quả đối với môi trường, xã hội.

Nhiều chuyên gia trong lĩnh vực khai khoáng cho rằng, ngay tại Châu Á, hai nền kinh tế lớn là Nhật Bản và Trung Quốc đang tìm mọi cách “bảo toàn” tài nguyên khoáng sản trong nước và tìm kiếm, khai thác nguồn nguyên liệu thô ở nước ngoài để đảm bảo nguồn cung cho sản xuất trong nước thì VN lại đi ngược xu hướng này, thi nhau khai thác tài nguyên để bán ra nước ngoài.

Mới đây, theo báo cáo của Viện Tư vấn phát triển (CODE), tỉ lệ than thất thoát trong khai thác hầm lò của VN lên đến 40-60% khiến nhiều người giật mình.

Thực trạng “chảy máu” khoáng sản hiện nay của VN đặt ra yêu cầu cấp thiết: VN có sẵn sàng tham gia Sáng kiến minh bạch ngành công nghiệp khai khoáng (EITI) hay không?

Sáng kiến EITI được coi như một tiêu chuẩn tối thiểu mang tính toàn cầu về công khai nguồn thu, trong đó kết hợp giữa minh bạch và khả năng giải trình. Theo đó, tham gia EITI mang lại rất nhiều lợi ích thiết thực cho cả DN, Nhà nước và người dân.

Thực trạng chồng chéo trong vấn đề quản lý đang là rào cản cho minh bạch hóa ngành công nghiệp khai khoáng.

Có nhiều nghiên cứu chỉ ra rằng, VN đã xây dựng được một hệ thống văn bản quy phạm pháp luật tương đối đầy đủ về khai thác khoáng sản, dầu khí, bao gồm các quy trình về thăm dò, khai thác, chế biến, sử dụng khoáng sản và quản lý thu chi ngân sách… Tuy nhiên, hiện vẫn đang tồn tại khoảng cách nhất định giữa những quy định của pháp luật và thực tiễn quản lý, giữa nội dung văn bản và việc thực hiện nghĩa vụ tài chính trong khai thác khoáng sản. Nhiều nghĩa vụ tài chính theo quy định của pháp luật về khai thác khoáng sản chưa hoặc không thực hiện. Đặc biệt, việc công khai thông tin cũng như trách nhiệm giải trình của các bên trong công nghiệp khai khoáng còn rất hạn chế. Và hệ lụy của nó là, người dân ở nhiều địa phương có các dự án khai khoáng chưa thể giám sát được nguồn thu từ hoạt động khai thác khoáng sản, thậm chí, họ còn chịu nhiều ảnh hưởng môi trường do khai thác khoáng sản gây ra... dẫn đến tình trạng xung đột, tranh chấp giữa người dân và DN ở một số địa phương.

Theo chia sẻ của ông Antony Stokes - Đại sứ quán Anh tại VN, những vấn đề nổi cộm trong ngành khai khoáng hiện nay như tham nhũng, kê khai thiếu sản lượng, cấp giấy phép cần "phí bôi trơn”, những khoản thu nhập không chính thức… đang làm chảy máu ngành công nghiệp khai khoáng. Đó là vấn đề không chỉ hiện hữu ở VN mà ở cả nhiều nước trên thế giới. Bởi vậy, ông Antony Stokes cho rằng, đối với Chính phủ VN, tham gia EITI chính là một cách cam kết về minh bạch và chống tham nhũng, giúp cải thiện thu và quản lý nguồn thu. Hiện nay, đã có 37 nước với 70 đơn vị hoạt động trong ngành công nghiệp khai khoáng tham gia sáng kiến EITI. Việc vận hành trong một thời gian ngắn mà có nhiều đơn vị tham gia như vậy là minh chứng rõ ràng nhất cho những lợi ích mà EITI có thể mang lại cho các quốc gia cũng như các đơn vị kinh doanh ngành khai khoáng - ông Antony stokes chia sẻ.

Tuy nhiên, giới chuyên gia cũng nhận định rằng, để tham gia tổ chức sáng kiến minh bạch hóa ngành công nghiệp khai khoáng, VN vẫn còn rất nhiều điều phải làm, trong đó, thực trạng chồng chéo trong vấn đề quản lý đang là rào cản khiến chúng ta không thể sớm tham gia hoạt động này. “Để sớm tham gia EITI, việc cần làm trước tiên là cải thiện những bất cập còn tồn tại trong vấn đề quản lý”- chia sẻ từ ông Đào Đắc Tạo - Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Hội Khoa học và Công nghệ mỏ VN.